Logboek 2020

Het logboek bevat berichten over opmerkelijke ontwikkelingen bij  de totstandkoming van de Nieuwe Nederlandse Grondwet

vrijdag 3 april 2020       Umwertung aller Werte
Als kind leerde je in de kerk, op school en thuis dat de mens zondig is. Tot het kwade geneigd. De goede god had de prachtige natuur geschapen, maar de ellendige mens had die verpest. Daardoor was de mens schuldig aan alle ellende op aarde. In de geseculariseerde wereld van nu denken we weliswaar niet meer zo in die termen, maar nog steeds bestaat de neiging om de mens de schuld te geven van alles was er mis gaat, zoals nu bij de huidige pandemie. ”Onzin”, zeggen eigentijdse filosofen, “op dit vlak moet je niet denken in morele termen van goed en kwaad”. Met name de befaamde Duitse filosoof, domineeszoon Friedrich Wilhelm Nietzsche (1844-1900), sprak ten deze over Jenseits von Gut und Böse en Umwertung aller Werte . Een radicale omslag dus. In haar column, getiteld Stop met religieus gezwets over ‘Moeder Aarde’, betoogt Aylin Bilic dat de natuur niet moreel is, niet immoreel, maar volstrekt amoreel (NRC, 1 april 2020, pagina Opinie 19). Zij hekelt eurocommissaris Frans Timmermans met diens pseudo-religieus  gewauwel ”Moeder natuur laat dagelijks zien dat het ze zat is”.

Dat het besef “de  natuur is volstrekt amoreel” gemeengoed worde! Dat de tijd van “schuld en boete” voorbij weze! Dat de mens met zijn wijsbegeerte, zijn wetenschap, zijn techniek, zijn kunst zijn weerbarstige wereld tegemoet moge treden! Kan het zijn, dat dit alles zijn weerslag vinde in een Nieuwe Nederlandse Grondwet, van onderop samengesteld door daarop afgestemde representatieve Burgerraden, ondersteund door deskundigen.  CS
————————————————————

dinsdag 31 maart 2020     Deus sive Natura
Een briefschrijver beantwoordt de vraag  waarin precies te geloven in de huidige Corona-pandemie: “In de God van Spinoza. Dat zei Einstein ook, en dan verkeer je toch niet in een slecht gezelschap. En dat betekent zoiets als je noodlot liefhebben, wat er ook komt. Al is dat in de praktijk gemakkelijker gezegd dan gedaan”. (NRC van gisteren, pagina Opinie 17)  CS
————————————————-

woensdag 25 maart 2020      Beschikbaarstelling stervenspil
Een 86-jarige hart- en longpatiënt, denkend aan mogelijke Covid-19 besmetting, schrijft: “Ik heb er recht op pijnloos te sterven. Dat kan als de overheid per Algemene Maatregel van Bestuur bepaalt dat patiënten die dat willen via hun huisarts de beschikking krijgen  over een stervenspil. En dat uiteraard zonder de nu wettelijk bepaalde rompslomp van euthanasie”. (In een brief in de NRC van gisteren, pag. Opinie 17, met de kopjes Euthanasie / Versoepel wetgeving.)  CS
———————————————————–

woensdag 18 maart 2020      Het mantra ‘genieten’
Marcel Worms (1951, Joods pianist, via zijn ouders de last van de Tweede Oorlog met zich mee dragend) vindt mensen met het mantra ‘genieten’ vreselijk. Hij heeft vaak het gevoel een buitenstaander te zijn.  Zijn vrienden ontkennen dat. “Jij staat volop in het leven, je kent zo veel mensen over de hele wereld, je staat helemaal niet aan de zijlijn”. Maar Worms voelt zich vaak, met zijn Joodse identiteit, erg onthecht. “We hoeven elkaar niets wijs te maken. Het leven is een tranendal”. Sinds 1995 kampt Worms met enige regelmaat met depressies. Maar muziek – met name Bach – helpt hem, troost hem en geeft hem houvast. Hij zegt: “Het leven heeft van zichzelf een tragische kant, al is het maar omdat we tot de doodstraf zijn veroordeeld. Er is veel wrijving, dissonantie, tegelijk is er hoop. Die beide kanten zie je bij Bach sterk: wat in mineur begint, eindigt vaak in majeur. Hij laat je verdriet en vergankelijkheid voelen, maar toont je ook hoe harmonieus God de wereld heeft geordend. Voor mij is er geen God, dus is het de kijk van Bach op die ordening. Wat hij heeft gemaakt is voor mij van een goddelijke schoonheid. Als ik Bach speel, geloof ik, al weet ik niet waarin”.    (De Volkskrant van maandag 16 maart 2020, pag. 24-25, interviewserie van Fokke Obbema over de Zin van het Leven) CS
—————————————————-

donderdag 12 maart 2020         Woestijn en Bestaansmysterie
“Oh man, ik vind het zo fijn dat ik op een gegeven moment doodga. Ik vind het leven pittig – ik moet iedere keer bedenken hoe ik expedities financier én de huur betaal. Als dat een keer ophoudt, heerlijk! Leuk aan ouder worden vind ik om de jeugd een kontje te geven – dit is hun wereld, ga maar. Je wordt onzichtbaarder. Ik zie mezelf terug in jongeren, maar ook in mijn net overleden oude buurman. Ik ben onderdeel van de grote kosmos, ik lig op een rad, op een gegeven moment val ik eraf en dan komen anderen ­bovenaan.” Dit antwoordde Arita Baaijens (63) op de vraag van Fokke Obbema op diens vraag ”Hoe kijkt u naar uw sterfelijkheid?”. (De Volkskrant van maandag 8 maart 2020, interviewserie over de Zin van het Leven)

Arita Baaijens is bioloog en schrijver, met een passie voor de woestijn. Zij wisselt haar leven in Nederland af met reizen. Als dertiger en veertiger trok zij vrijwel iedere winter met haar kleine karavaan kamelen door de woestijn – met nomaden, soms met een reisgenoot, maar vooral alleen. Zij zegt in het interview:  “De woestijn heeft me geleerd wat ik wel en niet ben, wat van waarde is, wat het bestaansmysterie inhoudt. Daar kom je in de woestijn dichtbij, al krijg je er nooit een definitief antwoord op. Het is niet voor niets dat profeten en mensen die naar waarheid zoeken er zo vaak heen zijn gegaan. Ik heb er geleerd dat ik heel klein ben in vergelijking met de ­natuurkrachten, maar ook dat ik ongelooflijk sterk ben als het nodig is. Ik heb er geleerd over de nare kanten van mezelf: dat ik een opgeblazen ego kan hebben, mensen kan haten en zelfs zou kunnen vermoorden. In Soedan leerde ik met nomaden optrekken – de waarde van er voor elkaar zijn, de bereidheid je leven voor de ander op te offeren”.   CS
———————————————–

woensdag 4 maart 2020                  Twee wensen
In de moslimwereld komen de sjiieten en de soennieten nader tot elkaar.
In Nederland wordt de Eerste Kamer vervangen door de Gelote Burgerraad.   CS
——————————————————-

donderdag 27 februari 2020      Burgerraden en Parlementen
Het opinieweekblad DE GROENE AMSTERDAMMER, gedateerd 13.2.2020, besteedt in een ruim artikel aandacht aan opkomende  burgerdialogen in Europa. Het artikel is getiteld  “Burgerpanels denken mee met de overheid / Een cadeau aan de politiek”. Het is geschreven door Bas Mesters. Het  artikel is een etalage van aanzetten in verschillende landen van Europa tot de deliberatieve democratie:  wettelijk vastgelegde, permanente dialogen tussen gelote burgers, wier adviezen worden gewogen in de beraadslagingen van verkozen parlementen. Landen zoals België, Frankrijk, Engeland, Polen, Zwitserland, Denemarken, Schotland, Ierland en ook de EU worden genoemd. Ook Nederland, eerst koploper maar nu achterop lopend,  staat in her rijtje.  David van Reybrouck wordt geciteerd: “Gelote burgerraden leiden tot aanbevelingen van hoge kwaliteit, omdat gelote burgers niet bang hoeven te zijn voor hun achterban. Ze hoeven niet zoals politici te worden herverkozen, en kunnen zich focussen op het algemeen belang en de lange termijn. Deze burgerraden kunnen voor politici de hete kastanjes uit het vuur  halen. Zij kunnen de meest controversiële onderwerpen ontmijnen. Dat is een cadeau voor politici”.  Van Reybrouck noemt  het woord post-representatieve democratie.

Mijn ideaal om straks – gelet op de genoemde aanzetten en als de tijd rijp daar voor is – via gelote burgerraden een grondwet samen te stellen en geaccordeerd te krijgen hoeft niet utopisch / illusoir te zijn.   CS
—————————————-

zaterdag 22 februari 2020         De dood is onderdeel van ons leven
Death is not the opposite of life, but a part of it.” Deze regel van de Japanse schrijver Haruki Murakami (1946) citeert Barbara Beukering  in haar artikel “De kunst van het sterven” in Volkskrant  Magazine van vandaag (pag.22-26). Beukering  is sinds de dood van haar beide ouders zich gaan afvragen hoe mensen zich gedragen als ze weten dat ze doodgaan. Zij heeft hierover een boek geschreven, dat getiteld is Je kunt het maar één keer doen. Een persoonlijke zoektocht naar sterven, het grootste taboe in ons leven. Uitgaande van de zeer verschillende ervaring van het doodgaan van haar vader en van haar moeder (haar vader kon er nier over praten en overleed volkomen in paniek, haar moeder sprak frank en vrij over haar dood, overleed ontspannen na afscheid van iedereen die haar dierbaar was) kwam Beukering tot de bevinding dat een goed afscheid voor de nabestaanden zo troostrijk kan zijn , dat het verlies dragelijker wordt en dat deze beter verder kunnen met hun leven. Zij kwam verder tot het oordeel dat we ook met kinderen, ook als zij heel jong zijn, over de dood moeten praten. Zij citeert met instemming een rouwdeskundige: “Ouders moeten hun kinderen al vroeg leren dat niet alleen planten en dieren, maar ook mensen sterven”.

Ik acht ook de ars moriendi (de kunst van het sterven) hoog, even hoog als de kunst om goed te leven. CS
—————————————————————–

zondag 16 februari 2020      Confrontatie met het Zijn
Ik herlas het stukje in dit Logboek van 4 augustus 2012. Ik citeerde daar de dichter en filosoof, Henk van de Waal,  die in diens boek Denken op de plaats rust stelde,  dat de filosofie  niet meer te maken heeft met de kennis van de werkelijkheid [dat doen de wetenschappen, die het terrein van de waarheid bezetten], niet meer met wat goed en kwaad is [daar zorgen de ethiek en de politiek voor], maar wel met de oergrond van het bestaan, het onbestemde [het oorspronkelijke terrein van de religie]. Daarmee komt, volgens Van de Waal, de filosofie in de buurt van de mystiek, de kunst en de liefde en daarmee is momenteel filosofie eigenlijk metafysica geworden.  Ik kon grosso modo wel met deze zienswijze instemmen.

In mijn beleving wordt de mens in de filosofie  geconfronteerd met het Bestaan,  of te wel het Zijn, inclusief  de zogeheten Oergrond van het Zijn. Dat is geen opwekkende confrontatie. Er zijn daar namelijk geen tekenen van (menselijkerwijs gesproken)  mededogen, barmhartigheid, voorzienigheid. Eén fikse meteorietinslag kan in één keer het einde van ons allemaal betekenen. Anderzijds ervaart de mens in de blik van de Ander een religieuze dimensie van Oneindigheid en Goedheid.   CS

PS Ik denk bij dit alles aan de uitdrukking van Emmanuel Levinas , namelijk Totalité et Infini, en ook aan de uitdrukking van Martin Heidegger, namelijk Seinsvergessenheit.
—————————————————

zaterdag 1 februari 2020           Een opvallende volzin
In zijn essay Multiculturele samenleving  in de NRC van het vorige weekend (pag. Opinie & Debat 04-08) – het is een vervolg is op zijn essay Het multiculturele drama twintig jaar geleden in dezelfde krant –  stelt Paul Scheffer dat immigratie naast integratie hot issue is. Ik  lees de volgende opvallende volzin: “De godsdienstvrijheid staat onder druk: te veel mensen vinden dat de islam niet in de democratie past en te veel mensen vinden dat de democratie niet in de islam past”. Scheffer is van oordeel dat gelijke behandeling en gelijkwaardigheid, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst waarden zijn die we kunnen delen, alsmede dat niemand hoeft te integreren in de samenleving zoals die nu is, maar in de samenleving zoals die zou kunnen zijn.
Ik ben ook van oordeel dat zowel de islam als het christendom in Nederland moet evolueren. Beide godsdiensten moeten hun antropomorfe godsbeelden inwisselen voor eigentijdse benoeming van de religieuze dimensie van ons bestaan.  CS
——————————————————–

woensdag 22 januari 2020           Nooit niet….
In 1993 kregen Diny, mijn  echtgenote, en ik desgevraagd van Gerard Beekman de foto van Cocky toegestuurd. Een sprekende foto. Cocky is de in dat jaar overleden echtgenote van Gerard. Met Gerard, leraar godsdienst (feitelijk filosofie) op een katholieke middelbare school in Amsterdam, werkte ik in de jaren zeventig samen in het kader van de bevordering van het filosofie-onderwijs in Nederland. Met Cocky en Gerard hadden Diny en ik een vriendschappelijke band. Gerard leed onder het overlijden van Cocky. Hij schreef ons: “De pijn en het verdriet om het gemis is er nooit niet…”. Ik besef nu dat zo een lijden slechts invoelbaar is, als het jezelf overkomt.  CS
—————————————————————-

dinsdag 14 januari 2020        Oneigenlijke religie
“Want laat de islam nu bij uitstek een religie van wetten en regels zijn. Niet spiritualiteit is het uitgangspunt, maar of iemand zich zichtbaar houdt aan de islamitische wetten en regels. Het is dan ook de taak van iedere ‘goede moslim’ om – eerst via sociale druk en daarna via overheersing – de islam te verspreiden.” Dit schrijft de historicus Zihni Özdil in zijn column in de NRC van het afgelopen weekend (pag. O 12). Özdil memoreert dat twee zestienjarige, allochtone scholieren van een Westlandse middelbare school een petitie hebben georganiseerd, gericht op het dragen van voor de islam gepaste gymkleding op school. Inmiddels hebben zij ruim 5.200 handtekeningen verzameld. Özdit vermoedt dat de petitie niet door de beide scholieren zelf is bedacht. Hij schrijft: “Zo kan de nieuwe streng-islamitische preutsheid zijn tentakels blijven uitbreiden in ons land”.  CS
———————————-

maandag 6 januari 2020            Onwaarschijnlijke droom
“Scholen  waar jongens en meisjes door één deur naar binnen kunnen, waar niet een doctrine, maar kennis wordt overgedragen en kinderen niet leren ván, maar óver religie.” Dat schreef columniste Daniela Hooghiemstra in haar stukje De droom van Arie in de nieuwjaarskrant van de Volkskrant (2 januari, pagina 20).  Arie is Arie Slob van de ChristenUnie (CU). Hij is de huidige Nederlandse minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media. Daniela fantaseerde in haar stukje over een radicale, onwaarschijnlijke omslag in het denken van de christelijke Arie.  CS
—————————————————-