Logboek 2018

Het logboek bevat berichten over opmerkelijke ontwikkelingen bij  de totstandkoming van de Nieuwe Nederlandse Grondwet

maandag 17 september 2018    “the old man’s friend”
Anton Koolen, een 65-jarige arts en farmacoloog, sinds zijn 40ste jaar aan artrose en depressie lijdend, een korter en prachtig leven prefererend boven een langzaam aftakelend oud worden of bezwijken aan een lijdensweg door kanker, euthanasie bij ondraaglijk lijden en een pil van Drion bij voltooid leven een armoedige strategie vindend,  is van oordeel dat de geneeskunde de bakens moet verzetten. Hij stelt: “Zij zou zich minder moeten richten op het bestrijden van doodsoorzaken en meer op het voorkomen van nare gevolgen van een langer leven. Doodsoorzaken met een kortere lijdensweg dan hart- en vaatziekten, kanker en alzheimer moeten weer een kans krijgen, zoals een infectieziekte. Longontsteking werd in de vorige eeuw ‘the old man’s friend’ genoemd. Het is een relatief plezierige manier om te sterven omdat je binnen een paar dagen weg bent. Er is veel bereikt in de geneeskunde, maar ik zou graag zien dat medici en maatschappij een discussie gaan voeren over de vraag hoe we aan ons einde willen komen.” (Zie de Volkskrant van afgelopen zaterdag, pagina 4 OPINIE, met de ondertitel “Doodsoorzaken met een kortere lijdensweg dan hart-en vaatziekten, kanker en alzheimer moeten weer een kans krijgen”.)

Dit stukje lijnt met dat van donderdag 7 juni 2018 in dit Logboek, getiteld “Het ouder wordende brein”. CS
———————————————-

donderdag 13 september 2018      Als muziek in de oren

D66-senator Hans Engels (67, staatsrechtdeskundige) is voorstander van democratisering van ons staatsbestel, van modernisering van onze Grondwet en van het gemakkelijker maken van het wijzigen van onze Grondwet. “De Grondwet is te rigide en een sta-in-de-weg voor democratische vernieuwing”, aldus Engels. Om iets in de Grondwet te wijzigen,  dat is erg ingewikkeld en het duurt heel erg lang. Er zijn (dat is grondwettelijk zo bepaald)  twee stemrondes in de volksvertegenwoordiging  voor nodig, een tussentijdse verkiezing, en is er de eis van  tweederde meerderheid in de tweede stemronde.  Dat moet anders volgens Engels: een grondwetwijzing moet mogelijk worden na een stemming in de Tweede- en Eerste Kamer met een gewone meerderheid, waarna de bevolking met een bindend correctief referendum het laatste woord krijgt. Maar praktisch krijg je zo een substantiële verandering / vernieuwing er nauwelijks door: een minderheid van eenderde tegenstemmers is gemakkelijk te organiseren. Hier is het nadeel dat je het systeem via het oude systeem moet vernieuwen. (Zie de Volkskrant van 11 september, pagina 2, het artikel ‘Wijzigen Grondwet moet veel makkelijker worden’ en pagina 8, het interview ‘Die grondwet van ons is zo rigide’.)

Het door Hans Engels voorgestelde, het klinkt als muziek in de oren. Maar wel: “Het ligt in de lijn van de ideeën van David van Reybrouck over democratie dat burgers zelf – en dus niet hun gekozen vertegenwoordigers – hun grondwet samenstellen. In de praktijk is het een kwestie van vorming van representatieve groepen Nederlanders (door loting samengesteld), die zich buigen over de verschillende onderdelen van de grondwet”. (Zie punt 6 in  de Verantwoording  van de Nieuwe Nederlandse Grondwet.)   CS
——————————————————————-

zondag 9  september 2018     Respect voor alles en iedereen
De Filosofie Kalender 2018 citeert op dinsdag 4 september de Japanse, filosofische zenmeester Hakuin Ekaku (1686-1768). Die zei: “Wie beseft dat zijn rede nooit in staat is om het mysterie van de realiteit te doorgronden, ontwikkelt bescheidenheid en probeert alles en iedereen te respecteren”.
Deze gedachte lijnt met mijn vorige stukje van 2 september. Wat lijkt het goed, als het filosofieonderwijs dit besef terdege onder de aandacht van de leerlingen / studenten brengt. Respect voor alles en iedereen dus. In ons huidige tijdperk (het antropoceen) zou dit goed van pas komen. Op dit tijdperk kunnen (helaas) de volgende negatieve etiketten geplakt worden: nucleaire dreiging, wereldverontreiniging, overbevolking, volksverhuizing, consumentisme, hedonisme, racisme, godsdienstfanatisme. Met het wijsgerige besef van onze betrekkelijke kennis zouden we – kan het zijn met een goed humeur – de vele problemen te lijf kunnen gaan. Het zou ook zijn weerslag kunnen gaan vinden in de Nieuwe Nederlandse Grondwet. CS
————————————————-

zondag 2 september 2018      LSD en Filosofie
Mensen die psychedelica gebruiken (bewustzijnsveranderende middelen zoals het in 1943 ontdekte LSD), hebben een andere ervaring dan de normale. Ik lees:  “Wie dankzij LSD in een andere werkelijkheid verbleef, vergeet dat nooit. (…) De ervaren werkelijkheid wordt helemaal anders omdat de ordening die het centrale ‘ik’ normaliter oplegt aan de waarneming tijdelijk wegvalt. (…) Veel ‘psychonauten’ menen zo oprecht in contact te hebben gestaan met een hogere werkelijkheid. (…) Een van hen krijgt een diepe ervaring. Hij begrijpt ineens wat God is, of hoe het zit met zijn verbinding met het universum. (…) Het zijn geen cognitieve, maar existentiële ervaringen.” Dit lees ik in het artikel ‘Het ego valt weg / Alles is liefde’ in de NRC van 10 augustus 2018, de pagina’s C4 en C5.

De filosoof – voor wie de verwondering wezenlijk is – stuit zonder psychedelica op het raadsel van het Zijn en het Behoren. De filosoof staat met zijn nuchtere boerenverstand voor de ondoorgrondelijkheid van het universum, de onmetelijke ruimte en tijd. Hij ervaart bij zijn zoektocht naar opheldering geen hulp “van het buitenaardse”. Hij moet er zelf uit zien te komen. Hij onderzoekt de grenzen en de mogelijkheden van zijn kennis. Hij is kritisch op de taal die hij gebruikt, want valkuilen liggen hier op de loer. Hij wantrouwt zijn kennis, want ook zijn vermeende “zuivere” kennis  kan verstrengeld zijn met belangen. Hij erkent dat niet enkel zijn verstand hem kennis verschaft, maar ook zijn verschillende gevoelens en zintuigen (hij heeft verschillende “intentionaliteiten”). Hij ervaart dat hij in zijn intentionele benaderingen niet alleen staat, maar dat met name de dieren zijn naasten zijn. Zijn fundamentele niet-weten maakt hem bescheiden. Met de afwezigheid van enige Voorzienigheid, met de eindigheid van zijn leven, met de kwetsbaarheid van zijn zinnen (Alzheimer bijvoorbeeld), met de wreedheid in de natuur, met de zeeën van verdriet, et cetera et cetera, moet hij zien te leven. Maar ook met al het goede en het schone in de wereld. Filosofie gaat – met alle oog voor de vorderingen in de afzonderlijke wetenschappen – over het Ware, het Goede en het Schone.    CS
————————————-

zondag 26 augustus 2018     “Het zal wel fijn zijn daar boven”
Gisteren is een nicht van mij begraven. 89 jaar. Tonny. Zij was, net als ik,  kind in een groot Rooms-Katholiek melkboersgezin in Amsterdam-West. Zij was kien, geestig en  “eigenstandig”. In de godsdienstige wereld, waarin wij leefden, komt van haar de opmerking over het hiernamaals: “Het zal wel fijn zijn daar boven, want er is nog nooit iemand teruggekomen”.
In onze huidige geseculariseerde en blijvend ondoorgrondelijke wereld stoten we nu op een andere, niet-geestige en onromantische reactie, namelijk: zien te leven met de onherroepelijke eindigheid van ons bestaan. CS
—————————————–

zondag 19 augustus 2018      Blinddoek
Vrouwe Justitia is geblinddoekt. Dat beeld drukt de noodzakelijke onpartijdigheid van onze rechters uit. Op basis van hun wetskennis dienen zij op een zo objectief mogelijke wijze hun weegschaal te bedienen. De beroepsgroep van de rechters hoeft niet representatief voor de gehele bevolking te zijn. Dat geldt wél voor onze volksvertegenwoordiging. Deze moet een afspiegeling van onze verschillen zijn en dat is helaas niet het geval: te weinig vrouwen, te weinig niet-academici, te weinig Nederlanders met een immigratieachtergrond.  In haar column, getiteld “Onbestaanbaar”, wijst Elma Drayer op deze omissie. (Zie de Volkskrant van afgelopen vrijdag, pagina 2.)
Ik deel de opvatting van Elma Drayer, maar een waarlijk representatieve volksvertegenwoordiging, dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Een voor de hand liggende oplossing  reikt David van Reybrouck aan: loting naar het voorbeeld van de oude Grieken. Jammer genoeg zal ik (86) dit niet meemaken, wel mogelijk / hopelijk mijn beide dochters of hun kinderen. CS
———————————————————–

zondag 12 augustus 2018        Een Duitse vrouw uit Berlijn
Ik ben onder de indruk van de anderhalf uur durende documentaire A German Life (NPO 2, 8 augustus, 22.45 uur). Een Duitse vrouw, Brunhilde Pomsel (1911-2017), vertelt aan het eind van haar leven over hoe zij als Berlijns kind, meisje en vrouw, de periode voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog heeft beleefd. In de jaren dertig kreeg zij een baantje op het ministerie van Voorlichting en Propaganda en werkte zo ruim tien jaar in de nabijheid van minister Joseph Goebbels (1879-1945), in haar ogen op het departement een zeer correcte man, maar onherkenbaar in diens opzwepende toespraken. Zij was bevriend met leeftijdgenoot Eva Löwenthal, een joods meisje dat bij haar thuis over de vloer kwam en de oorlog niet zou  overleven (in 1943 opgepakt en in 1945 gestorven). In 1945 werd Brunhilde gevangen genomen en vijf jaar lang vast gehouden. Eenmaal terug pakte zij haar werk weer op. Pas na haar gevangenis kwam zij tot het besef wat de Duitsers aan misdaden hadden begaan, met name bij de joden. Zij kwam op de gedachte dat niet god bestaat, maar de duivel wel en dat er geen gerechtigheid is.

De documentaire leek te tonen dat de wereld eigenlijk één grote puinhoop is. Dat is niet zo. Er is ook veel goedheid. Enkel maar goedheid (een heilstaat), dat natuurlijk ook niet en ook niet bereikbaar. Maar door zo goed mogelijke bezinning, opvoeding en onderricht (en ook een dosis humor) is er veel goeds te bereiken.  CS
——————————————–

zondag 5 augustus 2018      Islamofobie en Religiekritiek
“Angst hebben voor de islam (islamofobie) is  niet gepast. Is irreëel. Is racistisch. Is populistisch. Is ultrarechts. Mag niet.” Oké, geen angst hebben dus. Maar kritiek hebben op de islam (op godsdiensten in het algemeen) mag dat wel?  Ik heb zowel het een als het ander.  Columniste Elma Drayer deed mij dat in haar column ‘Gedonder bij de buren’ (de Volkskrant van afgelopen vrijdag, pagina 18) weer beseffen. Drayer veegt in haar stukje de vloer aan met bepaalde linkse schrijvers in België en Nederland, die als humorloze inquisiteurs weldenkende collega-schrijvers beledigen, afbranden en op de brandstapel wensen.  CS
————————————————-

woensdag 25 juli 2018     Stef Blok, minister van Buitenlandse Zaken
“Ik bedoel maar: Blok moet weg, maar ik pleit ook voor een moratorium op open brieven van Bekende Nederlanders.”
Max Pam, in zijn rubriek ‘BEWERINGEN & BEWIJZEN’, de slotalinea van zijn columnHet Jenninger-gehalte van Stef Blok’, de Volkskrant, 25 juli 2018, pagina 22.  CS
—————————————–
zondag 22 juli 2018         Iran versus Saoudi-Arabië
De afgelopen week zond het Belgische Canvas de driedelige serie uit, getiteld Eeuwige vijanden: Iran vs. Saoudi-Arabië. Het is een drieluik over de eeuwige rivaliteit tussen enerzijds het overwegend sjiitische Iran en anderzijds het overwegend soennitische Saoudi-Arabië. Beide landen – met veel fanatieke islamgelovigen – bekampen, wantrouwen en beschuldigen elkaar. Beide claimen de (absolute) Waarheid. Beide landen – rijk en machtig door de vele oliedollars en het daarmee gekochte wapentuig – beïnvloeden ook  hun naburige islamlanden, wat met enorme oorlogsvernielingen gepaard gaat. De toenmalige Sovjet Unie / het huidige Rusland, de Verenigde Staten, landen in West Europa zijn geleidelijk ook in die tweestrijd betrokken en kiezen daarbij partij voor het ene of het andere land. De aversie in het Westen tegen het goddeloze communisme speelt ook een rol in de vaak kwestieuze bemoeienissen.

Zo een journalistiek gaaf drieluik bekijk je met Westerse ogen, meewarig, blij dat je niet in die landen woont en hopend dat dat eeuwen durende geschil niet naar Europa overslaat bij de momentele islam-immigratie. Je hebt ook de (ijdele) hoop dat de mens daar en hier eindelijk eens op een volwassen manier met bovennatuurlijke zaken leert om te gaan. Komende maandag start op NPO 2 het zesdelige interviewprogramma Kijken in de ziel: Religieuze leiders. Coen Verbraak praat dan met twaalf religieuze mensen (een imam, bisschop, dominee, zuster, zenboeddhist, rabbijn, hindoepriester en anderen). Ik ben benieuwd. Er moet iets gebeuren. Voor de gewenste nieuwe kerkhervorming zou er een nieuwe Luther moeten opstaan in de vorm van een groep weldenkende, goedwillende vrouwen en mannen met gevoel voor de religieuze dimensie van ons bestaan.  CS
——————————————-

vrijdag 13 juli 2018          Meta-ethiek
Met Antoine Braet (1942, neerlandicus, taalfilosoof) ben ik bevriend. Wij kennen elkaar sinds het begin van de jaren zeventig van de vorige eeuw, toen wij betrokken waren bij de start van de succesrijke beweging voor de invoering van het vak filosofie in het onderwijs in Nederland (“vanaf de basisschool tot en met de universiteit”). Antoine legt momenteel de laatste hand aan een studie over meta-ethiek. Op mijn vraag wat hij onder meta-ethiek verstaat liet hij mij het volgende weten: de “meta-ethiek” gaat over de status van normen en waarden. Deze normen en waarden worden gezien als ofwel goddelijke bevelen, ofwel menselijke afspraken ofwel objectieve /aanwijsbare zedenwetten (te vergelijken met natuurwetten). Hij plaatst de meta-ethiek naast de  “normatieve ethiek” . Deze gaat over de geldigheid van normen en waarden. En dan is er ook de “descriptieve ethiek”. Deze gaat over het feitelijk gelden van normen en waarden.

Ik antwoordde Antoine dat de erkenning van de inherente waardigheid van alle leden van de mensengemeenschap in 1948 is vastgelegd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en dat deze norm / deze waarde dus meta-ethisch een menselijke (intersubjectieve) afspraak is. Normatief ethisch verlangt deze norm / deze waarde echter wel een filosofische rechtvaardiging. Ik herinnerde Antoine eraan dat deze rechtvaardiging voor de Franse filosoof Gabriel Marcel (1889-1973) de voornaamste opgave van de filosofie is. Ik voegde daaraan toe dat ik het met deze mening van Gabriel Marcel eens ben, alsmede met het antwoord dat hij in deze gaf. En ook eens met het antwoord van de uit Litauen afkomstige Franse filosoof Emmanuel Levinas (1906-1995).

Gabriel Marcel ziet de rechtvaardiging van de erkenning van de inherente waardigheid van de mens op het existentiële vlak van leven en dood en niet op het vlak van abstracte rationaliteit. (“Gij zult niet doden!”) Emmanuel Levinas plaatst bij deze rechtvaardiging de in de filosofie gebruikelijke subject-object-relatie (gericht op het begrijpen) naast en onder de subject-subject-relatie (geconfronteerd met het niet kunnen omvatten).  Deze laatste filosofie wordt, aldus Levinas, gekarakteriseerd door eerbied, verplichting, heteronomie en godsdienstigheid, is absoluut en niet te onderscheiden van religie en ethiek.

Ik erken: het zijn geen alledaagse gedachten van Gabriel Marcel en Emmanuel Levinas. Men gaat daar liever aan voorbij, ook filosofen. En dan ook nog te bedenken dat wij onderdeel zijn van een heelal, waar volgens de Nederlandse filosoof Baruch de Spinoza (1632-1677) geen sprake is van normen en waarden, van voorzienigheid, van barmhartigheid et cetera. In tegendeel, er is daar volgens hem sprake van mateloze onverschilligheid, toeval en gedetermineerdheid. Ook daar gaat men liever aan voorbij.

Onderwijs in de filosofie op onze scholen moet ons helpen met deze moeilijke vraagstukken om te gaan.  CS
——————————————-

zondag 24 juni 2018    Wereld van onzekerheid
“In den beginne was het woord”, dat staat in de eerste verzen van het evangelie volgens Johannes. Maar de Duitse filosoof Peter Sloterdijk (1947) ziet dat  anders. Voor hem was niet “het woord”, maar “het onbehagen dat naar woorden zocht” het begin. Sloterdijk ziet de mens als een dier, wiens oorsprong onbekend is en zijn toekomst onzeker. De mens moet zijn toestand verklaren. Sloterdijk: “En dit geeft een gevoel van onbehagen, want we kennen onze oorsprong niet en de toekomst is donker. In de mythologie werd een poging gedaan om de onzekerheden van het bestaan te duiden. Religies trachten de eindigheid ervan te verzachten. Maar ook de wetenschap wordt gedreven door  een gevoel van onbehagen dat ontstaat door het feit dat niet alles verklaard kan worden”. (Zie Filosofie Kalender van 10 juni 2018 met de oneliner van Peter Sloterdijk ‘In de wereld zijn betekent in onzekerheid verkeren’.)

Ik zie Peter Sloterdijk als verpersoonlijking van de voldragen Verlichting. Hij is  iemand die de harde werkelijkheid (wreed, onpersoonlijk, stom, gedetermineerd, ondoorzichtig, vol tegenstellingen) onder ogen durft te zien en het beste ervan wil maken (ook met de nodige humor). Er zijn nu niet veel mensen zoals hij. Er zullen nog wel generaties voorbij gaan, eer zijn ideeënwereld gemeengoed zal zijn en ook zijn weerslag zal vinden in de Nieuwe Nederlandse Grondwet.   CS
—————————————-

woensdag 20 juni 2018         Ons mysterievol bestaan
Sommige vragen die gaan over waar of niet waar zijn niet te beantwoorden, omdat het onzinvragen zijn. Een voorbeeld: heeft het morgen geregend? Op  deze vraag is grammaticaal niets aan te merken, maar inhoudelijk is het onzin. Er is daar geen ja of nee op te zeggen. Zo een onzinvraag is ook: bestaat god? De wereld bestaat, maar god bestaat per definitie niet. De begrippen ‘god’ en ‘bestaan’ kunnen  niet met elkaar in verband worden gebracht.  De  Engelse taalfilosoof Gilbert Ryle (1900-1976) spreekt hier over “category-mistake” en stelt (ontnuchterend) dat de filosofie wemelt van dit soort (taal)fouten.
Dit zo zijnde, blijft het bestaan van de wereld voor de mens een groot, groot  mysterie.  CS

——————————————-

zondag 17 juni 2018     Grenzen van ons kennen

Friedrich Wilhelm Nietzsche (1844-1900) vond het menselijk verstand uitermate geschikt voor het regelen van allerlei praktische zaken in onze mensenwereld, maar allerminst  voor het beschouwen van wat boven onze wereld uit gaat (das Jenseits von Gut und Böse). Ik (1932) deel zijn opvatting. Onze menselijke begrippen hebben geen vat op het bovennatuurlijke. De meeste mensen – ook in onze tijd van Verlicht Denken – missen dit besef van de grenzen van ons kennen. Het zal nog wel enige tijd duren, voordat dit moedige besef algemeen is doorgedrongen. Onze Verlichting zal dan tegen die tijd een sprong voorwaarts hebben gemaakt. Ook onze Nieuwe Grondwet zal dan hopelijk van die verandering gaan getuigen.  CS
————————————–
donderdag 7 juni 2018           Het ouder wordende brein
Soms lees je iets en ben je een beetje jaloers dat jij het niet hebt geschreven. Maar tegelijk ben je ook blij dát het geschreven is en ook nog dat het gepubliceerd is. Dat gebeurde mij gisteravond toen ik in de NRC  een ingezonden brief las. Die is getiteld:  “PIL VAN DRION / Wie midden in het leven staat, begrijpt voltooid leven niet” (pagina Opinie 17). De briefschrijver is een gepensioneerd medisch maatschappelijk werker met jarenlange ervaring in een verpleegtehuis: honderden gesprekken gevoerd met patiënten, familie en hulpverleners over leven en dood. Met een zekere meewarigheid kijkt hij terug op zijn eigen professioneel bezig zijn gedurende zijn arbeidsjaren (voldoende betrokkenheid en distantie, maar – achteraf gezien – zonder enig begrip dat je leven voltooid kan voelen). Met diezelfde meewarigheid beziet hij de huidige jonge professionals, die nu met tomeloze ambities nog volop in hun werkzame leven zitten, voor wie het onvoorstelbaar is dat je leven ooit voltooid kan voelen. “Ik merk dat mensen onder de vijftig als door een wesp gestoken reageren met moraal en veroordeling als zeventigplussers het einde van hun leven, luchthartig tegemoet zien, het leven is immers altijd een beetje de moeite waard”, aldus de briefschrijver.
Ja, de psychologie van het ouder wordende brein, geen kaas van gegeten. Dat geldt voor menigeen.
“Alle publicaties van professionals over voltooid leven moeten daarom met een korreltje zout genomen worden. Niemand kan over dit onderwerp objectief schrijven of filosoferen. Het blijft hoe dan ook persoonlijk”, aldus de briefschrijver.   CS
————————————————————-
zondag 3 juni 2018      Populisme en Referenda
Een vijftigtal leden van D66 (de in 1966 opgerichte partij voor politieke vernieuwing) heeft zich onder de naam ‘Opfrissing’ verenigd voor terugkeer naar de oorspronkelijke D66-idealen. (Zie www.opfrissing.nl .) De afschaffing van het referendum in het huidige en door de fractie van D66 onderschreven regeerakkoord zit deze groep erg hoog. De mening van sommige D66-ers dat het referendum het populisme (opgevat als ‘ongeïnformeerd’ en ‘onrealistisch’) in de kaart speelt, wordt door de kritische groep niet gedeeld.
Ik sta achter de kritiek van het vijftigtal. Er zijn zaken waar overduidelijk de (grote) meerderheid van de Nederlanders voorstander van is, maar die niet door het parlement komen vanwege de te grote macht van politieke partijen. Ik denk hierbij op de eerste plaats aan de huidige wetgeving over vrijwillige levensbeëindiging. Een wel geformuleerd referendum kan  hier de alom gewenste humanisering bewerkstelligen.  CS  (Zie ook het stukje in  dit Logboek de dato 30 september 2017, getiteld ’Demofobie etc.’.)
——————————————
 zaterdag 26 mei 2018      Seculier Bijzonder Onderwijs
Als ik aan mijzelf denk, zie ik dat ik eigenlijk een beschouwend / contemplatief leven leid. Dit heb ik eigenlijk al mijn leven lang gedaan. Sinds de dood van míjn echtgenote op 30 maart 2016 voelt dat alleen nog sterker. In die levenslijn heb ik in mijn jeugdjaren filosofie gestudeerd (UvA en RUU). In die studie staan vragen omtrent het ZIJN en het BEHOREN centraal.  Mijn hoofdaandacht gaat dan ook uit naar achtergrondzaken en niet naar de dingen van alledag. Zie bijvoorbeeld mijn stukjes Nieuwe Tien Geboden (2 april 2018) en Toelichting op de Nieuwe Tien Geboden (17 mei 2018).
Ik had graag deze twee stukjes – ook in een Engelse en een Arabische vertaling – onder de aandacht van het grote publiek willen brengen. Ik heb dat niet gedaan, omdat deze actie onvoldoende zoden aan de dijk zet. In denk hierbij met name aan het vierde van de tien geboden: “Beschouw het Zijn op niet antropomorfe wijze”. Dit is een harde gedachte welke inhoudt dat er geen Voorzienigheid is. Het geloven in een of andere Voorzienigheid (ook bij niet-gelovigen) zit er wereldwijd ingebakken. Dat verander je niet een-twee-drie. Een beweging als het marxisme (“Opium van het volk”) heeft dit in circa twee eeuwen ook niet weten te veranderen. Mijn beoogde actie zou hooguit een speldenprik betekend hebben.
Wat er wel toe kan doen is, dat humanistisch Nederland besluit –  binnen het wettelijk raamwerk van ons  Bijzonder Onderwijs – seculiere scholen te stichten, waarin de Nieuwe Tien Geboden onverkort gelden. Deze scholen bieden dan een veilige haven voor met name ook geseculariseerde joden, christenen, moslims en leerlingen van andere denominaties.  Deze scholen bieden een filosofisch verantwoorde levens- en wereldbeschouwing.   CS
——————————————–
woensdag 23 mei 2018    Islam als ideologie en als identiteit
“… Want islam is meer dan een ideologie, het is ook iets cultureels dat je van huis uit meekrijgt.  Zelfs voor mij geldt dat de islam nog vagelijk deel uitmaakt van mijn identiteit. [..] Het probleem met het islamdebat zoals het nu wordt gevoerd is dat er te weinig onderscheid wordt gemaakt tussen de islam als religie en als identiteit. Dat kan leiden tot terugval van ‘culturele’ moslims die slechts vaag gelovig zijn […] Hervorming van de islam begint dan ook met het  inzicht dat de Koran niet het onveranderlijke Woord van God is.” Ali Rizvi (schrijver van The Atheist Muslim), in de NRC van 11 mei 2018, pagina C16 en 17.  (Zie ook dit Logboek de dato 12 maart 2018.)   CS
——————————–
 donderdag 17 mei 2018 Toelichting op de Nieuwe Tien Geboden (zie dit Logboek de dato 2 april 2018)
Ad 1.  “Beschouw de aarde niet als het centrum van het heelal.”
Toelichting. We kunnen niet om de bevindingen van de natuurwetenschappen heen omtrent ruimte en tijd.  We zijn genoodzaakt de verhalen omtrent het antropocentrische wereldgebeuren in de abrahamitische geloven – jodendom, christendom en islam – te verwerpen,  te relativeren, anders te duiden.
Ad 2. “Draag zorg voor het voortbestaan van de aarde.”
Toelichting. Door de spectaculaire ontwikkeling van de technologie en door de overweldigende groei van de wereldbevolking  kan een voortijdig einde komen aan het bestaan van onze aarde.  Ook  het voortbestaan van verschillende soorten van leven op onze aarde wordt er door bedreigd. Een tot voor kort niet bestaande zorg heeft zich nu aangediend.
Ad 3. “Beschouw de mens als een deel van al het leven op aarde.”
Toelichting. Het is niet meer van deze tijd om de mens vanwege zijn uitzonderlijkheid als “kroon op de schepping” te beschouwen.  In de “boom van het leven” (tree of life)  is de mens niet de stam maar slechts een takje.
Ad 4. “Beschouw het Zijn  op niet antropomorfe wijze.”
Toelichting. Het Zijn is niet menselijk. Het Zijn kent – voor ons onbarmhartig – geen mededogen. Het Zijn heeft geen bedoelingen met ons voor. Er is een soort menselijke moed voor nodig om dit te erkennen en om met dit zware besef te leven.
Ad 5.  “Erken dat er geen bovenaardse onderwijzende instantie is.”
Toelichting. De mens – zich in de wonderbaarlijke wereld bevindend – treft geen boven de wereld staande instantie aan, bij wie hij te rade kan gaan om zijn wereld te doorgronden. Hij is hier op zich zelf aangewezen. Hij moet mensen wantrouwen die pretenderen wel contact te hebben met het bovenaardse.
Ad 6.  “Erken humaniteit als universele basiswaarde.”
Toelichting. Medemenselijkheid /empathie / moraliteit / humaniteit is eigen aan het menszijn en vindt zijn fundament niet in iets als een goddelijk gebod. (Ook dieren kennen onderling mededogen en communicatie.)
Ad 7. “Draag zorg voor wetenschap, techniek, kunst, filosofie, ethiek, recht, onderwijs, opvoeding,  gezondheid, sport, diplomatie, enz.”
Toelichting. De aarde is geen paradijs. Op alle mogelijke terreinen moet gewerkt worden om te kunnen leven, te kunnen overleven en te kunnen samenleven. Ook moet de mens aan zichzelf werken, beperkt als hij is in zijn vermogens, kwetsbaar ook en meer dan eens ziek.
Ad 8. “Bewaar en verdedig de democratie.”
Toelichting. De geschiedenis leert dat democratie de beste staatsvorm is. De geschiedenis leert ook dat democratie onderuit gehaald  kan worden. Verdediging van de democratie is dus geboden.
Ad 9. “Zorg voor een goede Grondwet.”
Toelichting. Het is nuttig als een volk beschikt over een democratisch samengesteld basisdocument (een Grondwet). Dit document biedt een verankering van de democratische rechtsorde.  Het is een bron van normativiteit en identiteit. Het is een houvast tegen gevaren van binnen en van buiten. Het is een handvest voor verantwoord burgerschap.
Ad 10. “Koester humor.”
Toelichting. Mensen genieten van hun leven. Zij vinden het leven fantastisch. Er wordt echt geleefd. Maar er is ook heel veel verdriet. Vaak doen mensen elkaar zelf veel leed aan. Heilzaam is zelfspot en vooral humor: het samengaan van de lach en de traan.  CS
———————————————
vrijdag 4 mei 2018   Onvolkomen Grondwet
Er valt veel af te dingen op de formulering van ARTIKEL 1 van onze Grondwet (Hoofdstuk 1 GRONDRECHTEN). Er staat daar dat discriminatie wegens politieke gezindheid niet is toegestaan. Naar de letter genomen betekent dit bijvoorbeeld dat het negeren van NSB-ers tijdens de Duitse bezetting (een politieke gezindheid) grondwettelijk verboden zou zijn geweest. Onzin natuurlijk. Ook mogen wij volgens het artikel niet discrimineren wegens godsdienst en dit, terwijl er godsdiensten zijn met de meest verwerpelijke geboden en verboden. Het is aan de tijd onze Grondwet nauwgezet (en op een zo democratisch mogelijke manier) te herschrijven. Dit vooral ter bewaking van onze democratie. De herschrijving zou moeten plaatsvinden vanuit de gemeenschappelijke basiswaarde “de erkenning van de inherente waardigheid van alle leden van de mensengemeenschap” .   CS
—————————————–
vrijdag 27 april 2018     Vrijheden
* Wat weten wij ons veilig, nu de tijden van de inquisitie ver achter ons liggen (vrijheid van godsdienst en van niet-godsdienst)!
* Wat waren we blij bij de bevrijding van Nazi-Duitsland na de Tweede Wereldoorlog in 1945!
* Wat een rijkdom, de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in 1948!
* Wat voelen veel immigranten zich hier goed bij hun werkelijke vrijheid (democratie)!
* Wat zijn wij er ons van bewust dat vrijheden niet vanzelfsprekend zijn, maar gekoesterd en bewaakt dienen te worden (“een schat bewaar je in broze vaten”)!
* Wat beseffen we dat democratie niet met de natuur gegeven is, maar dat we daarin gevormd moeten worden!
De filosofie leert dat er zowel positieve als negatieve vrijheden zijn. Positieve vrijheden: vrijheid van meningsuiting en vrijheid van geloof en niet-geloof bijvoorbeeld. Negatieve vrijheden: gevrijwaard zijn van discriminatie en indoctrinatie bijvoorbeeld.  De dagelijkse praktijk leert dat her en der verschillende vrijheden onder druk staan of geschonden worden. Met name is dit heden ten dage het geval bij bepaalde godsdienstige genootschappen (geloofsdwang, discriminatie, indoctrinatie). Hun onderwijs zou hier niet met gemeenschapsgelden gefinancierd moeten worden.   CS
————————————-
zondag 22 april 2018      De periodes van de Verlichting: geweldig!
Wat voor zegeningen heeft de periode van de Verlichting ons niet gebracht! Die 17e en 18e eeuw met pioniers zoals bijvoorbeeld in Nederland Baruch de Spinoza (1632-1677) en in Duitsland Immanuel Kant (1724-1804)! Sinds die tijd leven we almaar langer, zijn we almaar intelligenter geworden, is het leven almaar aangenamer geworden. De Canadese/Amerikaanse hoogleraar Steven Pinker (1954) heeft hier een vuistdik boek (528 pagina’s) aan gewijd, getiteld Enlightenment Now. The Case for Reason, Science, Humanism, and Progress. In zijn interview in dagblad Trouw van vorige week zaterdag (‘Letter&Geest, pag. 11-13) zegt Steven Pinker: “…eeuwenlang ploeterden we voort, onderdrukt door koning en kerk – en nu gingen we ineens op eigen benen staan en zelf nadenken. Dat legde de mensheid geen windeieren”. Pinker bespeurt momenteel wel een aanval op alles wat in de Verlichting werd opgebouwd. Hij verzet zich daar tegen.
Dat de periode van de Verlichting historisch is, staat voor mij buiten kijf. Maar deze periode is in de loop van de er op volgende twee eeuwen, de 19e en de 20e eeuw, vervolmaakt door de Tweede Verlichting, met kritische pioniers zoals Karl Marx (1818-1883), Friedrich Nietzsche (1844-1910) en Sigmund Freud (1856-1939). Met hen zijn wij – wezens met behoeften en driften, fysiek en psychisch kwetsbaar, beïnvloedbaar – tot het besef gekomen dat ons bewustzijn niet zo zuiver is als wij denken, maar dat ons bewustzijn vaak vervalst is.   Argwaan ten aanzien van ons denken is derhalve geboden. En nu, in de 21e eeuw, beleven we de Derde Verlichting. We zijn tot het besef gekomen dat we niet alles en iedereen met kennis en wetenschap kunnen beheersen en manipuleren, dat we soms/vaak met respect u moeten zeggen, dat we verplicht zijn te eerbiedigen. Pioniers hier zijn bijvoorbeeld in Frankrijk Gabriel Marcel (1889-1973) en Emmanuel Levinas (1906-1995).  Het betreft onze hedendaagse ethiek. CS
——————————————————————
vrijdag 13 april 2018    Geen weet hebben van
Citaat: “Voor de aarde was de zaak eenvoudig genoeg. Die draaide maar om z’n as en vervolgde z’n baan om de zon en had er geen weet van. Maar de menschen erop tobden met moeite en zorg en veel verdriet door de dagen (…).” Uit de novelle De uitvreter van Necio (1882-1961).  CS
————————————————–
 maandag 2 april 2018      Nieuwe Tien Geboden
1.  Beschouw de aarde niet als het centrum van het heelal.
2.  Draag zorg voor het voortbestaan van de aarde.
3.  Beschouw de mens als een deel van al het leven op aarde.
4.  Beschouw het Zijn op niet antropomorfe wijze.
5.  Erken dat er geen bovenaardse onderwijzende instantie is.
6.  Erken humaniteit als universele basiswaarde.
7.  Draag zorg voor wetenschap, techniek, kunst, filosofie, ethiek, recht, onderwijs, opvoeding, gezondheid, sport, diplomatie, enz.
8.  Bewaar en bewaak de democratie.
9.  Zorg voor een goede Grondwet.
10. Koester humor.  CS
———————————————-
woensdag 28 maart 2018      De pil van Drion
“Er is grote behoefte aan een betrouwbaar laatstewilmiddel”, aldus Petra de Jong, bestuurslid van Coöperatie Laatste Wil, in de Volkskrant van gisteren, pagina 2. Een groot deel van de Nederlandse bevolking onderschrijft deze stelling. Een minder groot deel vindt deze stelling “an inconvenient truth”.  CS
——————————————————
donderdag 15 maart     Zinnen die je bijblijven
Praktisch iedereen heeft dat wel: zinnen die je bijblijven. Ik heb dat bijvoorbeeld bij de uit Wenen afkomstige filosoof Karl Popper (1902-1994). Hij sprak die indrukwekkende zinnen uit in de zomer van 1981 in een rede voor de Bayerische Rundfunk. Hij zei: ”Mij thuis wetend in de traditie van de zelfkritische, sceptische filosofie – waarin zich denkers bevinden zoals Xenophanes, Socrates, Cusanus, Montaigne, Erasmus, Locke, Voltaire – wijs ik met nadruk op de principiële menselijke feilbaarheid. Uit ons ‘niet-weten’ trek ik belangrijke ethische consequenties, namelijk verdraagzaamheid en het niet dulden van onverdraagzaamheid, geweld en wreedheid”.  CS
——————————————–
maandag 12 maart 2018     Veertien eeuwen indoctrinatie
“Nu is het anders. Dankzij internet weten en zien moslims meer van de wereld. Ze zoeken vertalingen op van de Koranteksten en discussiëren daarover in chatrooms en op fora. Het secularisme onder moslims is zo veel meer zichtbaar en wordt daardoor meer bespreekbaar. Internet doet met de islam wat  de drukpers deed met het christendom. De Verlichting – die periode waarin de rede en het vrije debat werden bevorderd – duurde in Europa meer dan honderd jaar, voor de islamitische wereld zal het veel sneller gaan.” Deze voor mij opbeurende tekst las ik in de Volkskrant van afgelopen zaterdag (pagina OPINIE 6-8), in het prachtige interview met de in Pakistan geboren Ali Rizvi (1975). Deze is een voormalig moslim en werkt momenteel in Canada in de medische sector. Hij schreef De atheïstische moslim – Een weg van geloof naar rede. Mijn mening in deze. We moeten geduld hebben. We hebben te maken met een deel van de wereldbevolking dat gedurende veertien eeuwen geïndoctrineerd is. Het is, zoals Rivzi in het interview zegt: “Hervorming is een proces dat begint met onderwijs, met kennismaking met andere ideeën, met kritisch denken, met een sceptische houding, met een interesse in de wetenschappelijke methode”.  CS
—————————————————-
vrijdag  9 maart 2018        Kwantummechanica
Klaas Landsman (54), wiskundig natuurkundige, als hoogleraar verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen, is zelf, zoals veel anderen,  opgevoed met het idee van de vaste natuurwetten. In principe voorspellen die wetten alles. Alles is een kwestie van oorzaak en gevolg.  Zekerheid troef. Overigens was er wel begrensde zekerheid, omdat we niet alle oorzaken kunnen achterhalen. Dit laatste doet de mensen geloven in een diepere werkelijkheid waar ook gewoon sprake is van oorzaak en gevolg.  Maar inmiddels is Landsman ervan overtuigd dat er ook gebeurtenissen zijn zonder oorzaak. Iets wat we ons eigenlijk  niet kunnen voorstellen. Landman is specialist in de kwantummechanica (“een hoofdpijndossier van de natuurkunde”). Daar gaat het over de kleinste deeltjes en de kleinste afstanden. Daar ontbreekt die bekende zekerheid van oorzaak en gevolg en is ongewisheid troef. Daar is er slechts iets op het moment dat het gemeten wordt. Landsman heeft het hier over toeval. (Zie het interview met Klaas Landsman in de Volkskrant van afgelopen dinsdag, pagina 25, getiteld “Alles is toeval, en dat is alles” .
Mijn gedachte hier is de volgende. Mensen zijn geneigd hun niet-leefwereld (dus ook de microkosmos, de macrokosmos, het Zijn in het algemeen) vanuit hun eigen leefwereld te benoemen en te vatten. Met bekende begrippen dus, zoals bedoeling, toeval, oorzaak en gevolg, etc. Dat is kwestieus. CS
————————————————————-
maandag 26 februari 2018   Nog eens euthanasie 
“Dat zinloze bonken op de muur van de overheid om je levenseinde af te dwingen… doe het toch lekker zelf.” “Hulp bij zelfdoding door niet-artsen moet niet langer strafbaar zijn.” “En de D66-initiatiefwet Waardig levenseinde moet er niet komen.” Aldus arts/filosoof/schrijver Bert Keizer (1947) in zijn interview in de Volkskrant van afgelopen zaterdag, SIR EDMUND, pag.10-15. Ik zou willen dat de stellingname van Bert Keizer in een bindend referendum zou  kunnen worden voorgelegd aan de Nederlanders, kan het zijn door Keizer toegelicht vanuit zijn jarenlange ervaring als arts in een verpleeghuis (in 1994 verscheen zijn boek Het refrein is Hein / Dagen uit een verpleeghuis).  CS
————————————————————–
maandag 12 februari 2018    Maakbare dood en niet langer strafbaar
Op woensdag 21 februari aanstaande vindt er in Pakhuis de Zwijger (Amsterdam) een debat plaats naar aanleiding van de verschijning van het essay Voltooid. Nieuw licht op een zelfgekozen dood van Bert Keizer (1947), arts, filosoof en schrijver. In de  NRC van het voorbije weekend staat een artikel van zijn hand. Daarin schetst hij de toekomst van euthanasie waarin de dood maakbaar is en de arts niet langer strafbaar (pag. Opinie & Debat 04 en 05). Keizer herinnert in zijn artikel aan de Schotse aimabele Verlichting-filosoof David Hume (1711-1776), die in de 18e eeuw van oordeel was dat je het leven mag beëindigen  wanneer het niet meer de moeite waard is. Keizer herinnert in zijn artikel aan de momentele rechtszaak van Albert Heringa.  Deze bejaarde zoon bood in 2008 zijn hoogbejaarde stiefmoeder hulp bij haar zelf gewilde dood en wordt in 2018 van misdaad beschuldigd, terwijl hij door niemand van zijn medeburgers als misdadiger wordt beschouwd. Keizer komt  in zijn artikel met een uitdijende lijst van potentiële euthanasiegegadigden: terminale patiënten; chronische zieken (multiple sclerose, beroerte, Parkinson); psychiatrische patiënten (chronische depressie, schizofrenie, borderline syndroom, autisme, dementie); hoogbejaarden; jongeren die hun leven als leeg beschouwen; tbs’ers voor wie hun leven uitzichtloos en ondraaglijk is; ernstig hersenbeschadigde kinderen. Keizer verwacht dat hulp bij zelfdoding niet langer strafbaar blijft en dat hulp van de arts bij euthanasie niet meer nodig is. “Maar die arts zal zich niet langer af te hoeven pijnigen over ‘al die nieuwe doodskandidaten’, die eindeloze optocht van steeds nieuwe categorieën lijdende mensen die hun leven willen beëindigen op een humane manier”, aldus Bert Keizer.  CS
—————————————————
dinsdag 6 februari 2018     Ja, lang en zelfs eeuwig leven!
Mensen hangen aan het leven, leven liefst zo lang mogelijk, zijn zelfs gevoelig voor eeuwig leven (beloofd aan allen die in Christus willen geloven). Deze hang vindt zijn weerslag in de strenge Nederlandse euthanasie-wetgeving: grote barrières bij zelfdoding. De 29-jarige Aurelia Brouwers zei in een interview vlak voor haar zelfgekozen, officieel toegestane dood eind 2017: “Ik begrijp dat je heel, heel goed wilt checken of iemand echt dood wil. Maar acht jaar lang?”. Dit meisje had jarenlang een complex van psychiatrische aandoeningen, had diverse malen tevergeefs zelf geprobeerd een einde aan haar leven te maken, had veel verschillende therapieën doorgemaakt, vond begrip en steun bij haar moeder. (Zie de Volkskrant van zaterdag 3 februari 2018, de katern ‘Zaterdag’ , pag. 1-5, het artikel “Euthanasie bij psychisch lijden”.) Ik zou willen dat de hedendaagse maatschappij wat meer begrip heeft voor de doodswens van degenen die “aan het leven lijden”, meer vertrouwen heeft  in hun oordeel, minder de neiging vertoont om hen tegen zichzelf te beschermen. Ik denk hierbij aan de zieke mensen, oud en jong. Ik denk aan de oude mensen, die het besef hebben dat hun leven voltooid is. Ik zou willen dat dit alles ook tot uitdrukking komt in de (grond)wetgeving. Laat toch ‘de pil van Drion’ vrijelijk beschikbaar komen.  CS ———————————————————————
zondag 28 januari 2018     Baruch de Spinoza (1632-1677)
Recensent Arnold Heumakers besteedt een groot artikel in de NRC van afgelopen vrijdag (de pagina’s C4 en C5) aan de vertaling, toelichting en samenvatting door Maarten van Buuren van het boek Ethica van Spinoza (461 bladzijden).  Deze Nederlandse filosoof, die destijds door de orthodoxe rabbijnen uit de Joodse gemeenschap is gegooid, door hen in samenwerking met de calvinistische predikanten uit Amsterdam is verbannen en door de staat tot de orde zou moeten worden geroepen, is volgens Heumakers momenteel weer razend populair. “De seculiere moderniteit, de scheiding van kerk en staat, gelijkheid en vrijheid: het zou begonnen zijn met Spinoza”, aldus Heumakers. “Er zijn zelfs Spinoza-bloggers”.  Dit alles in lijn met de rijke nationale receptie van Spinoza door de eeuwen heen. Ook de Duitser  Friedrich Nietzsche (1844-1900) met zijn Umwertung aller Werte herkende zich in Spinoza.
Spinoza’s filosofie liegt er inderdaad niet om: de Natuur doet niet aan moraal; de Natuur doet niet aan doelen; de Natuur doet alleen aan oorzaken; er is een volledig gedetermineerd universum; de mens is gedetermineerd; wie er anders over denkt, houdt zich zelf voor de gek. Heumakers: “Het kost nog steeds moeite dit alles ten volle tot je te laten doordingen, zozeer heeft de transcendente godheid van het joden- en christendom zijn sporen getrokken door het Europese denken. Tot in het recht en de moraal toe hebben we onwillekeurig de neiging uit te gaan van absolute, universele, maar in wezen bovennatuurlijke principes en idealen, zoals bij het onderscheid tussen goed en kwaad”.
Mijn eigen stellingname in deze is: ons antropomorf denken over het Zijn lijkt wel in ons bloed te zitten; we zijn zo geneigd onze menselijke begrippen, zoals waarheid, goedheid, schoonheid, ten onrechte ook te betrekken op het Zijn; het Zijn kent – voor ons onbarmhartig – geen mededogen; de mensen moeten uit eigen kracht er iets van zien te maken. Dit zou ons leidend beginsel moeten zijn, tot uitdrukking komend in de Nieuwe Nederlandse Grondwet.  CS
——————————————————
vrijdag 19 januari 2018   Karkas
Afgelopen maandag 15 januari was er het Jaarlijkse Depressie Gala. Het thema was: Bespreekbaar maken. Omroep MAX schonk daar aandacht aan.  In het informatieve televisieprogramma “Tijd voor MAX” (NPO 1) sprak presentatrice Martine van Os met (dochter) Femke Schavemaker, ook behept met bipolaire stoornis. Zij is de schrijfster van de autobiografische roman Karkas. In het vraaggesprek met Martine duidde Femke haar stoornis. Sprekend over haar depressie-perioden vertelde zij dat bij haar dan eigenlijk geen sprake is van verdriet of van somberheid, maar van een bepaalde kijk op de wereld, een soort röntgenvisie. Je ziet de wereld dan ontdaan van alle betekenis, van alle emoties, van alle sociale verbanden, van alle betekenissen. Je bent dan onthecht van de menselijke soort. Je voelt eigenlijk niets, ook niet voor andere mensen. Een kale wereld dus, uitgebeend. Een skelet, een karkas. Vandaar ook de titel van haar roman. In de lijn van die periodieke zwarte röntgenvisie van Femke ligt haar filosofie over het Zijn. In haar grootse interview in de NRC van zaterdag 29 april 2017 zegt zij dat haar visie op de wereld heel helder is: er bestaat geen doel; er is geen zin. Maar ze snapt wel dat anderen deze denkbeelden toeschrijven aan haar stoornis. “Ik laat het aan de lezer of die mij een zeikwijf vindt of een sterke vrouw”, aldus Femke Schavemaker in dat interview. (Zie ook dit Logboek de dato 22 mei 2017.)  CS
————————————————————
zaterdag 13 januari 2018     Wereldwijde geboortebeperking
Frits Bolkestein (1933) memoreert dat beneden de Afrikaanse Sahara het aantal inwoners in het jaar 2050 stijgt van de huidige 1,2 miljard naar 2,5 miljard en in het jaar 2100  naar 4 miljard. Hij vindt dat geboortebeperking geboden is, maar ziet dat geboortebeperking hier in de Tweede Kamer nog steeds een gevoelig thema is,  mogelijk een overblijfsel van de christelijke invloed. (Zie zijn artikel in de NRC van afgelopen donderdag, pagina Opinie 19, met de kop: “Immigratie afremmen kan maar op één manier. / Het is naïef om te denken dat investeren in ontwikkelingslanden immigratie afremt. / Maak liever de anticonceptiepil populair.”) Wereldwijd zijn emigratie en immigratie vanzelfsprekend maatschappelijk nuttig, maar is de massale en ongecontroleerde omvang daarvan problematisch.  Met het oog hierop – alsmede en met het oog op de grootschalige vervuiling – is geboortebeperking noodzakelijk.  Het is hoog tijd dat “Rome” de wissels omgooit en met een realistische mensvisie komt. Op naar een eigentijdse religie, met een even eigentijds omgaan met het mysterie van ons bestaan. CS
———————————————————–
dinsdag 2 januari 2018       Zoete tranen van verdriet
“Het leven is een illusie van onsterfelijkheid. Het afscheid komt ooit, zorg voor mooie herinneringen.” Aldus de klinisch ethicus Erwin Kompanje in de serie in de Volkskrant  “Medische experts over de patiënt die hun kijk op het vak veranderde” (SIR EDMUND, 23 december 2017, pagina 41). Kompanje blikt in zijn stukje terug op een gesprek in het ziekenhuis op een avond ruim twintig jaar geleden met een jonge docent  Engels, wiens vriendin bij het joggen was getroffen door een hersenvliesbloeding en spoedig zou overlijden. Kompanje: “Ik bereidde hem voor op het ergste, vertelde dat ze de volgende morgen waarschijnlijk zou overlijden. Ik citeerde Shakespeare, de beroemde zin uit Romeo and Juliet: Parting is such sweet sorrow. Omdat het verdriet over het afscheid zou versmelten met alle mooie herinneringen aan haar leven en hun liefde. Hij brak in tranen uit. […] Op haar grafsteen staan de woorden die hem zo hadden geraakt, die ene zin uit Romeo and Juliet, die ik op de laatste avond aan haar bed citeerde.”  CS
———————————————-