Logboek 2018

Het logboek bevat berichten over opmerkelijke ontwikkelingen bij  de totstandkoming van de Nieuwe Nederlandse Grondwet

 woensdag 23 mei 2018    Islam als ideologie en als identiteit
“… Want islam is meer dan een ideologie, het is ook iets cultureels dat je van huis uit meekrijgt.  Zelfs voor mij geldt dat de islam nog vagelijk deel uitmaakt van mijn identiteit. [..] Het probleem met het islamdebat zoals het nu wordt gevoerd is dat er te weinig onderscheid wordt gemaakt tussen de islam als religie en als identiteit. Dat kan leiden tot terugval van ‘culturele’ moslims die slechts vaag gelovig zijn […] Hervorming van de islam begint dan ook met het  inzicht dat de Koran niet het onveranderlijke Woord van God is.” Ali Rizvi (schrijver van The Atheist Muslim), in de NRC van 11 mei 2018, pagina C16 en 17.  (Zie ook dit Logboek de dato 12 maart 2018.)   CS
——————————–
donderdag 17 mei 2018 Toelichting op de Nieuwe Tien Geboden(zie dit Logboek de dato 2 april 2018)
Ad 1.  “Beschouw de aarde niet als het centrum van het heelal.”
Toelichting. We kunnen niet om de bevindingen van de natuurwetenschappen heen omtrent ruimte en tijd.  We zijn genoodzaakt de verhalen omtrent het antropocentrische wereldgebeuren in de abrahamitische geloven – jodendom, christendom en islam – te verwerpen,  te relativeren, anders te duiden.
Ad 2. “Draag zorg voor het voortbestaan van de aarde.”
Toelichting. Door de spectaculaire ontwikkeling van de technologie en door de overweldigende groei van de wereldbevolking  kan een voortijdig einde komen aan het bestaan van onze aarde.  Ook  het voortbestaan van verschillende soorten van leven op onze aarde wordt er door bedreigd. Een tot voor kort niet bestaande zorg heeft zich nu aangediend.
Ad 3. “Beschouw de mens als een deel van al het leven op aarde.”
Toelichting. Het is niet meer van deze tijd om de mens vanwege zijn uitzonderlijkheid als “kroon op de schepping” te beschouwen.  In de “boom van het leven” (tree of life)  is de mens niet de stam maar slechts een takje.
Ad 4. “Beschouw het Zijn  op niet antropomorfe wijze.”
Toelichting. Het Zijn is niet menselijk. Het Zijn kent – voor ons onbarmhartig – geen mededogen. Het Zijn heeft geen bedoelingen met ons voor. Er is een soort menselijke moed voor nodig om dit te erkennen en om met dit zware besef te leven.
Ad 5.  “Erken dat er geen bovenaardse onderwijzende instantie is.”
Toelichting. De mens – zich in de wonderbaarlijke wereld bevindend – treft geen boven de wereld staande instantie aan, bij wie hij te rade kan gaan om zijn wereld te doorgronden. Hij is hier op zich zelf aangewezen. Hij moet mensen wantrouwen die pretenderen wel contact te hebben met het bovenaardse.
Ad 6.  “Erken humaniteit als universele basiswaarde.”
Toelichting. Medemenselijkheid /empathie / moraliteit / humaniteit is eigen aan het menszijn en vindt zijn fundament niet in iets als een goddelijk gebod. (Ook dieren kennen onderling mededogen en communicatie.)
Ad 7. “Draag zorg voor wetenschap, techniek, kunst, filosofie, ethiek, recht, onderwijs, opvoeding,  gezondheid, sport, diplomatie, enz.”
Toelichting. De aarde is geen paradijs. Op alle mogelijke terreinen moet gewerkt worden om te kunnen leven, te kunnen overleven en te kunnen samenleven. Ook moet de mens aan zichzelf werken, beperkt als hij is in zijn vermogens, kwetsbaar ook en meer dan eens ziek.
Ad 8. “Bewaar en verdedig de democratie.”
Toelichting. De geschiedenis leert dat democratie de beste staatsvorm is. De geschiedenis leert ook dat democratie onderuit gehaald  kan worden. Verdediging van de democratie is dus geboden.
Ad 9. “Zorg voor een goede Grondwet.”
Toelichting. Het is nuttig als een volk beschikt over een democratisch samengesteld basisdocument (een Grondwet). Dit document biedt een verankering van de democratische rechtsorde.  Het is een bron van normativiteit en identiteit. Het is een houvast tegen gevaren van binnen en van buiten. Het is een handvest voor verantwoord burgerschap.
Ad 10. “Koester humor.”
Toelichting. Mensen genieten van hun leven. Zij vinden het leven fantastisch. Er wordt echt geleefd. Maar er is ook heel veel verdriet. Vaak doen mensen elkaar zelf veel leed aan. Heilzaam is zelfspot en vooral humor: het samengaan van de lach en de traan.  CS
———————————————
vrijdag 4 mei 2018   Onvolkomen Grondwet
Er valt veel af te dingen op de formulering van ARTIKEL 1 van onze Grondwet (Hoofdstuk 1 GRONDRECHTEN). Er staat daar dat discriminatie wegens politieke gezindheid niet is toegestaan. Naar de letter genomen betekent dit bijvoorbeeld dat het negeren van NSB-ers tijdens de Duitse bezetting (een politieke gezindheid) grondwettelijk verboden zou zijn geweest. Onzin natuurlijk. Ook mogen wij volgens het artikel niet discrimineren wegens godsdienst en dit, terwijl er godsdiensten zijn met de meest verwerpelijke geboden en verboden. Het is aan de tijd onze Grondwet nauwgezet (en op een zo democratisch mogelijke manier) te herschrijven. Dit vooral ter bewaking van onze democratie. De herschrijving zou moeten plaatsvinden vanuit de gemeenschappelijke basiswaarde “de erkenning van de inherente waardigheid van alle leden van de mensengemeenschap” .   CS
—————————————–
vrijdag 27 april 2018     Vrijheden
* Wat weten wij ons veilig, nu de tijden van de inquisitie ver achter ons liggen (vrijheid van godsdienst en van niet-godsdienst)!
* Wat waren we blij bij de bevrijding van Nazi-Duitsland na de Tweede Wereldoorlog in 1945!
* Wat een rijkdom, de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in 1948!
* Wat voelen veel immigranten zich hier goed bij hun werkelijke vrijheid (democratie)!
* Wat zijn wij er ons van bewust dat vrijheden niet vanzelfsprekend zijn, maar gekoesterd en bewaakt dienen te worden (“een schat bewaar je in broze vaten”)!
* Wat beseffen we dat democratie niet met de natuur gegeven is, maar dat we daarin gevormd moeten worden!
De filosofie leert dat er zowel positieve als negatieve vrijheden zijn. Positieve vrijheden: vrijheid van meningsuiting en vrijheid van geloof en niet-geloof bijvoorbeeld. Negatieve vrijheden: gevrijwaard zijn van discriminatie en indoctrinatie bijvoorbeeld.  De dagelijkse praktijk leert dat her en der verschillende vrijheden onder druk staan of geschonden worden. Met name is dit heden ten dage het geval bij bepaalde godsdienstige genootschappen (geloofsdwang, discriminatie, indoctrinatie). Hun onderwijs zou hier niet met gemeenschapsgelden gefinancierd moeten worden.   CS
————————————-
zondag 22 april 2018      De periodes van de Verlichting: geweldig!
Wat voor zegeningen heeft de periode van de Verlichting ons niet gebracht! Die 17e en 18e eeuw met pioniers zoals bijvoorbeeld in Nederland Baruch de Spinoza (1632-1677) en in Duitsland Immanuel Kant (1724-1804)! Sinds die tijd leven we almaar langer, zijn we almaar intelligenter geworden, is het leven almaar aangenamer geworden. De Canadese/Amerikaanse hoogleraar Steven Pinker (1954) heeft hier een vuistdik boek (528 pagina’s) aan gewijd, getiteld Enlightenment Now. The Case for Reason, Science, Humanism, and Progress. In zijn interview in dagblad Trouw van vorige week zaterdag (‘Letter&Geest, pag. 11-13) zegt Steven Pinker: “…eeuwenlang ploeterden we voort, onderdrukt door koning en kerk – en nu gingen we ineens op eigen benen staan en zelf nadenken. Dat legde de mensheid geen windeieren”. Pinker bespeurt momenteel wel een aanval op alles wat in de Verlichting werd opgebouwd. Hij verzet zich daar tegen.
Dat de periode van de Verlichting historisch is, staat voor mij buiten kijf. Maar deze periode is in de loop van de er op volgende twee eeuwen, de 19e en de 20e eeuw, vervolmaakt door de Tweede Verlichting, met kritische pioniers zoals Karl Marx (1818-1883), Friedrich Nietzsche (1844-1910) en Sigmund Freud (1856-1939). Met hen zijn wij – wezens met behoeften en driften, fysiek en psychisch kwetsbaar, beïnvloedbaar – tot het besef gekomen dat ons bewustzijn niet zo zuiver is als wij denken, maar dat ons bewustzijn vaak vervalst is.   Argwaan ten aanzien van ons denken is derhalve geboden. En nu, in de 21e eeuw, beleven we de Derde Verlichting. We zijn tot het besef gekomen dat we niet alles en iedereen met kennis en wetenschap kunnen beheersen en manipuleren, dat we soms/vaak met respect u moeten zeggen, dat we verplicht zijn te eerbiedigen. Pioniers hier zijn bijvoorbeeld in Frankrijk Gabriel Marcel (1889-1973) en Emmanuel Levinas (1906-1995).  Het betreft onze hedendaagse ethiek. CS
——————————————————————
vrijdag 13 april 2018    Geen weet hebben van
Citaat: “Voor de aarde was de zaak eenvoudig genoeg. Die draaide maar om z’n as en vervolgde z’n baan om de zon en had er geen weet van. Maar de menschen erop tobden met moeite en zorg en veel verdriet door de dagen (…).” Uit de novelle De uitvreter van Necio (1882-1961).  CS
————————————————–
 maandag 2 april 2018      Nieuwe tien geboden
1.  Beschouw de aarde niet als het centrum van het heelal.
2.  Draag zorg voor het voortbestaan van de aarde.
3.  Beschouw de mens als een deel van al het leven op aarde.
4.  Beschouw het Zijn op niet antropomorfe wijze.
5.  Erken dat er geen bovenaardse onderwijzende instantie is.
6.  Erken humaniteit als universele basiswaarde.
7.  Draag zorg voor wetenschap, techniek, kunst, filosofie, ethiek, recht, onderwijs, opvoeding, gezondheid, sport, diplomatie, enz.
8.  Bewaar en bewaak de democratie.
9.  Zorg voor een goede Grondwet.
10. Koester humor.  CS
———————————————-
woensdag 28 maart 2018      De pil van Drion
“Er is grote behoefte aan een betrouwbaar laatstewilmiddel”, aldus Petra de Jong, bestuurslid van Coöperatie Laatste Wil, in de Volkskrant van gisteren, pagina 2. Een groot deel van de Nederlandse bevolking onderschrijft deze stelling. Een minder groot deel vindt deze stelling “an inconvenient truth”.  CS
——————————————————
donderdag 15 maart     Zinnen die je bijblijven
Praktisch iedereen heeft dat wel: zinnen die je bijblijven. Ik heb dat bijvoorbeeld bij de uit Wenen afkomstige filosoof Karl Popper (1902-1994). Hij sprak die indrukwekkende zinnen uit in de zomer van 1981 in een rede voor de Bayerische Rundfunk. Hij zei: ”Mij thuis wetend in de traditie van de zelfkritische, sceptische filosofie – waarin zich denkers bevinden zoals Xenophanes, Socrates, Cusanus, Montaigne, Erasmus, Locke, Voltaire – wijs ik met nadruk op de principiële menselijke feilbaarheid. Uit ons ‘niet-weten’ trek ik belangrijke ethische consequenties, namelijk verdraagzaamheid en het niet dulden van onverdraagzaamheid, geweld en wreedheid”.  CS
——————————————–
maandag 12 maart 2018     Veertien eeuwen indoctrinatie
“Nu is het anders. Dankzij internet weten en zien moslims meer van de wereld. Ze zoeken vertalingen op van de Koranteksten en discussiëren daarover in chatrooms en op fora. Het secularisme onder moslims is zo veel meer zichtbaar en wordt daardoor meer bespreekbaar. Internet doet met de islam wat  de drukpers deed met het christendom. De Verlichting – die periode waarin de rede en het vrije debat werden bevorderd – duurde in Europa meer dan honderd jaar, voor de islamitische wereld zal het veel sneller gaan.” Deze voor mij opbeurende tekst las ik in de Volkskrant van afgelopen zaterdag (pagina OPINIE 6-8), in het prachtige interview met de in Pakistan geboren Ali Rizvi (1975). Deze is een voormalig moslim en werkt momenteel in Canada in de medische sector. Hij schreef De atheïstische moslim – Een weg van geloof naar rede. Mijn mening in deze. We moeten geduld hebben. We hebben te maken met een deel van de wereldbevolking dat gedurende veertien eeuwen geïndoctrineerd is. Het is, zoals Rivzi in het interview zegt: “Hervorming is een proces dat begint met onderwijs, met kennismaking met andere ideeën, met kritisch denken, met een sceptische houding, met een interesse in de wetenschappelijke methode”.  CS
—————————————————-
vrijdag  9 maart 2018        Kwantummechanica
Klaas Landsman (54), wiskundig natuurkundige, als hoogleraar verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen, is zelf, zoals veel anderen,  opgevoed met het idee van de vaste natuurwetten. In principe voorspellen die wetten alles. Alles is een kwestie van oorzaak en gevolg.  Zekerheid troef. Overigens was er wel begrensde zekerheid, omdat we niet alle oorzaken kunnen achterhalen. Dit laatste doet de mensen geloven in een diepere werkelijkheid waar ook gewoon sprake is van oorzaak en gevolg.  Maar inmiddels is Landsman ervan overtuigd dat er ook gebeurtenissen zijn zonder oorzaak. Iets wat we ons eigenlijk  niet kunnen voorstellen. Landman is specialist in de kwantummechanica (“een hoofdpijndossier van de natuurkunde”). Daar gaat het over de kleinste deeltjes en de kleinste afstanden. Daar ontbreekt die bekende zekerheid van oorzaak en gevolg en is ongewisheid troef. Daar is er slechts iets op het moment dat het gemeten wordt. Landsman heeft het hier over toeval. (Zie het interview met Klaas Landsman in de Volkskrant van afgelopen dinsdag, pagina 25, getiteld “Alles is toeval, en dat is alles” .
Mijn gedachte hier is de volgende. Mensen zijn geneigd hun niet-leefwereld (dus ook de microkosmos, de macrokosmos, het Zijn in het algemeen) vanuit hun eigen leefwereld te benoemen en te vatten. Met bekende begrippen dus, zoals bedoeling, toeval, oorzaak en gevolg, etc. Dat is kwestieus. CS
————————————————————-
maandag 26 februari 2018   Nog eens euthanasie 
“Dat zinloze bonken op de muur van de overheid om je levenseinde af te dwingen… doe het toch lekker zelf.” “Hulp bij zelfdoding door niet-artsen moet niet langer strafbaar zijn.” “En de D66-initiatiefwet Waardig levenseinde moet er niet komen.” Aldus arts/filosoof/schrijver Bert Keizer (1947) in zijn interview in de Volkskrant van afgelopen zaterdag, SIR EDMUND, pag.10-15. Ik zou willen dat de stellingname van Bert Keizer in een bindend referendum zou  kunnen worden voorgelegd aan de Nederlanders, kan het zijn door Keizer toegelicht vanuit zijn jarenlange ervaring als arts in een verpleeghuis (in 1994 verscheen zijn boek Het refrein is Hein / Dagen uit een verpleeghuis).  CS
————————————————————–
maandag 12 februari 2018    Maakbare dood en niet langer strafbaar
Op woensdag 21 februari aanstaande vindt er in Pakhuis de Zwijger (Amsterdam) een debat plaats naar aanleiding van de verschijning van het essay Voltooid. Nieuw licht op een zelfgekozen dood van Bert Keizer (1947), arts, filosoof en schrijver. In de  NRC van het voorbije weekend staat een artikel van zijn hand. Daarin schetst hij de toekomst van euthanasie waarin de dood maakbaar is en de arts niet langer strafbaar (pag. Opinie & Debat 04 en 05). Keizer herinnert in zijn artikel aan de Schotse aimabele Verlichting-filosoof David Hume (1711-1776), die in de 18e eeuw van oordeel was dat je het leven mag beëindigen  wanneer het niet meer de moeite waard is. Keizer herinnert in zijn artikel aan de momentele rechtszaak van Albert Heringa.  Deze bejaarde zoon bood in 2008 zijn hoogbejaarde stiefmoeder hulp bij haar zelf gewilde dood en wordt in 2018 van misdaad beschuldigd, terwijl hij door niemand van zijn medeburgers als misdadiger wordt beschouwd. Keizer komt  in zijn artikel met een uitdijende lijst van potentiële euthanasiegegadigden: terminale patiënten; chronische zieken (multiple sclerose, beroerte, Parkinson); psychiatrische patiënten (chronische depressie, schizofrenie, borderline syndroom, autisme, dementie); hoogbejaarden; jongeren die hun leven als leeg beschouwen; tbs’ers voor wie hun leven uitzichtloos en ondraaglijk is; ernstig hersenbeschadigde kinderen. Keizer verwacht dat hulp bij zelfdoding niet langer strafbaar blijft en dat hulp van de arts bij euthanasie niet meer nodig is. “Maar die arts zal zich niet langer af te hoeven pijnigen over ‘al die nieuwe doodskandidaten’, die eindeloze optocht van steeds nieuwe categorieën lijdende mensen die hun leven willen beëindigen op een humane manier”, aldus Bert Keizer.  CS
—————————————————
dinsdag 6 februari 2018     Ja, lang en zelfs eeuwig leven!
Mensen hangen aan het leven, leven liefst zo lang mogelijk, zijn zelfs gevoelig voor eeuwig leven (beloofd aan allen die in Christus willen geloven). Deze hang vindt zijn weerslag in de strenge Nederlandse euthanasie-wetgeving: grote barrières bij zelfdoding. De 29-jarige Aurelia Brouwers zei in een interview vlak voor haar zelfgekozen, officieel toegestane dood eind 2017: “Ik begrijp dat je heel, heel goed wilt checken of iemand echt dood wil. Maar acht jaar lang?”. Dit meisje had jarenlang een complex van psychiatrische aandoeningen, had diverse malen tevergeefs zelf geprobeerd een einde aan haar leven te maken, had veel verschillende therapieën doorgemaakt, vond begrip en steun bij haar moeder. (Zie de Volkskrant van zaterdag 3 februari 2018, de katern ‘Zaterdag’ , pag. 1-5, het artikel “Euthanasie bij psychisch lijden”.) Ik zou willen dat de hedendaagse maatschappij wat meer begrip heeft voor de doodswens van degenen die “aan het leven lijden”, meer vertrouwen heeft  in hun oordeel, minder de neiging vertoont om hen tegen zichzelf te beschermen. Ik denk hierbij aan de zieke mensen, oud en jong. Ik denk aan de oude mensen, die het besef hebben dat hun leven voltooid is. Ik zou willen dat dit alles ook tot uitdrukking komt in de (grond)wetgeving. Laat toch ‘de pil van Drion’ vrijelijk beschikbaar komen.  CS ———————————————————————
zondag 28 januari 2018     Baruch de Spinoza (1632-1677)
Recensent Arnold Heumakers besteedt een groot artikel in de NRC van afgelopen vrijdag (de pagina’s C4 en C5) aan de vertaling, toelichting en samenvatting door Maarten van Buuren van het boek Ethica van Spinoza (461 bladzijden).  Deze Nederlandse filosoof, die destijds door de orthodoxe rabbijnen uit de Joodse gemeenschap is gegooid, door hen in samenwerking met de calvinistische predikanten uit Amsterdam is verbannen en door de staat tot de orde zou moeten worden geroepen, is volgens Heumakers momenteel weer razend populair. “De seculiere moderniteit, de scheiding van kerk en staat, gelijkheid en vrijheid: het zou begonnen zijn met Spinoza”, aldus Heumakers. “Er zijn zelfs Spinoza-bloggers”.  Dit alles in lijn met de rijke nationale receptie van Spinoza door de eeuwen heen. Ook de Duitser  Friedrich Nietzsche (1844-1900) met zijn Umwertung aller Werte herkende zich in Spinoza.
Spinoza’s filosofie liegt er inderdaad niet om: de Natuur doet niet aan moraal; de Natuur doet niet aan doelen; de Natuur doet alleen aan oorzaken; er is een volledig gedetermineerd universum; de mens is gedetermineerd; wie er anders over denkt, houdt zich zelf voor de gek. Heumakers: “Het kost nog steeds moeite dit alles ten volle tot je te laten doordingen, zozeer heeft de transcendente godheid van het joden- en christendom zijn sporen getrokken door het Europese denken. Tot in het recht en de moraal toe hebben we onwillekeurig de neiging uit te gaan van absolute, universele, maar in wezen bovennatuurlijke principes en idealen, zoals bij het onderscheid tussen goed en kwaad”.
Mijn eigen stellingname in deze is: ons antropomorf denken over het Zijn lijkt wel in ons bloed te zitten; we zijn zo geneigd onze menselijke begrippen, zoals waarheid, goedheid, schoonheid, ten onrechte ook te betrekken op het Zijn; het Zijn kent – voor ons onbarmhartig – geen mededogen; de mensen moeten uit eigen kracht er iets van zien te maken. Dit zou ons leidend beginsel moeten zijn, tot uitdrukking komend in de Nieuwe Nederlandse Grondwet.  CS
——————————————————
vrijdag 19 januari 2018   Karkas
Afgelopen maandag 15 januari was er het Jaarlijkse Depressie Gala. Het thema was: Bespreekbaar maken. Omroep MAX schonk daar aandacht aan.  In het informatieve televisieprogramma “Tijd voor MAX” (NPO 1) sprak presentatrice Martine van Os met (dochter) Femke Schavemaker, ook behept met bipolaire stoornis. Zij is de schrijfster van de autobiografische roman Karkas. In het vraaggesprek met Martine duidde Femke haar stoornis. Sprekend over haar depressie-perioden vertelde zij dat bij haar dan eigenlijk geen sprake is van verdriet of van somberheid, maar van een bepaalde kijk op de wereld, een soort röntgenvisie. Je ziet de wereld dan ontdaan van alle betekenis, van alle emoties, van alle sociale verbanden, van alle betekenissen. Je bent dan onthecht van de menselijke soort. Je voelt eigenlijk niets, ook niet voor andere mensen. Een kale wereld dus, uitgebeend. Een skelet, een karkas. Vandaar ook de titel van haar roman. In de lijn van die periodieke zwarte röntgenvisie van Femke ligt haar filosofie over het Zijn. In haar grootse interview in de NRC van zaterdag 29 april 2017 zegt zij dat haar visie op de wereld heel helder is: er bestaat geen doel; er is geen zin. Maar ze snapt wel dat anderen deze denkbeelden toeschrijven aan haar stoornis. “Ik laat het aan de lezer of die mij een zeikwijf vindt of een sterke vrouw”, aldus Femke Schavemaker in dat interview. (Zie ook dit Logboek de dato 22 mei 2017.)  CS
————————————————————
zaterdag 13 januari 2018     Wereldwijde geboortebeperking
Frits Bolkestein (1933) memoreert dat beneden de Afrikaanse Sahara het aantal inwoners in het jaar 2050 stijgt van de huidige 1,2 miljard naar 2,5 miljard en in het jaar 2100  naar 4 miljard. Hij vindt dat geboortebeperking geboden is, maar ziet dat geboortebeperking hier in de Tweede Kamer nog steeds een gevoelig thema is,  mogelijk een overblijfsel van de christelijke invloed. (Zie zijn artikel in de NRC van afgelopen donderdag, pagina Opinie 19, met de kop: “Immigratie afremmen kan maar op één manier. / Het is naïef om te denken dat investeren in ontwikkelingslanden immigratie afremt. / Maak liever de anticonceptiepil populair.”) Wereldwijd zijn emigratie en immigratie vanzelfsprekend maatschappelijk nuttig, maar is de massale en ongecontroleerde omvang daarvan problematisch.  Met het oog hierop – alsmede en met het oog op de grootschalige vervuiling – is geboortebeperking noodzakelijk.  Het is hoog tijd dat “Rome” de wissels omgooit en met een realistische mensvisie komt. Op naar een eigentijdse religie, met een even eigentijds omgaan met het mysterie van ons bestaan. CS
———————————————————–
dinsdag 2 januari 2018       Zoete tranen van verdriet
“Het leven is een illusie van onsterfelijkheid. Het afscheid komt ooit, zorg voor mooie herinneringen.” Aldus de klinisch ethicus Erwin Kompanje in de serie in de Volkskrant  “Medische experts over de patiënt die hun kijk op het vak veranderde” (SIR EDMUND, 23 december 2017, pagina 41). Kompanje blikt in zijn stukje terug op een gesprek in het ziekenhuis op een avond ruim twintig jaar geleden met een jonge docent  Engels, wiens vriendin bij het joggen was getroffen door een hersenvliesbloeding en spoedig zou overlijden. Kompanje: “Ik bereidde hem voor op het ergste, vertelde dat ze de volgende morgen waarschijnlijk zou overlijden. Ik citeerde Shakespeare, de beroemde zin uit Romeo and Juliet: Parting is such sweet sorrow. Omdat het verdriet over het afscheid zou versmelten met alle mooie herinneringen aan haar leven en hun liefde. Hij brak in tranen uit. […] Op haar grafsteen staan de woorden die hem zo hadden geraakt, die ene zin uit Romeo and Juliet, die ik op de laatste avond aan haar bed citeerde.”  CS
———————————————-